Fajwel Fryd

Fajwel Fryd urodził się 9 listopada 1886 w Chełmie w ortodoksyjnej rodzinie żydowskiej. Był synem Calela Fryda i Pesli z d. Binsztok. Odebrał tradycyjne wykształcenie w chederze i jesziwie. W wieku 18 lat zaczął studiować świecką literaturę.

W 1905 roku został aresztowany za udział w wystąpieniach rewolucyjnych; przez trzy lata przebywał w więzieniu na lubelskim zamku, następnie zesłany na Syberię.

Po I wojnie światowej powrócił do Chełma. Utrzymywał się z udzielania prywatnych lekcji języka rosyjskiego. Wstąpił następnie do Poalej Szjon – Lewicy. Pracował jako redaktor i autor gazet "Chelemer Folksblat" (tygodnik żydowskich) oraz "Chelemer Sztyme" (tygodnik syjonistyczny). Chelemer Sztyme połączył się wkrótce później z włodawskim tygodnikiem "Undzer Sztyme"; Fryd został redaktorem naczelnym połączonej gazety. Pracował również jako nauczyciel w żydowskiej szkole powszechnej.

Jego żoną była lekarka Lea Fridman; mieli córkę Minę, studentkę polonistyki na Uniwersytecie Jana Kazimierza. Kolekcjonował książki, gromadząc około 10 tysięcy tomów. Brał także udział w życiu kulturalnym Chełma, angażując się w działalność oświatową. Był założycielem biblioteki im. B. Borochowa, w której pracował także jako bibliotekarz. Był również tłumaczem, przełożył najważniejsze dzieła Emila Ludwiga, Uptona Sinclaira oraz Michaiła Zoszczenki. Przetłumaczył także na jidysz autobiografię Isadory Duncan.

Podczas II wojny światowej przebywał w Związku Radzieckim. Jego żona i córka zginęły w nieznanych okolicznościach podczas Zagłady Żydów. Po wojnie zamieszkał w Lublinie, gdzie podjął pracę jako nauczyciel jidysz i historii Żydów w Szkole Powszechnej przy Wojewódzkim Komitecie Żydów Polskich, przekształconej następnie na Szkołę Ogólnokształcącą Stopnia Podstawowego Centralnego Komitetu Żydów w Polsce. Zajmował się kolekcjonowaniem książek, utrzymywał również kontakt z żydowskimi literatami, m.in. z Melechem Rawiczem. Współpracował z wydawnictwem Idisz Buch, dla którego opracował zbiór opowieści Di chachomim fun Chelem, redagował także słowniczki wyrażeń hebrajskich do edycji dzieł Icchoka Lejba Pereca, Szolema Alejchema i Abrahama Rajzena.

Został pochowany na nowym cmentarzu żydowskim w Lublinie. Po jego śmierci część księgozbioru została zakupiona przez Bibliotekę Główną Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.